DIYOS KO

ni U Eliserio

salin ni Arlene Moscaya

1. 

Pirmi linked kon magsend si Ama. Ako pa daan impatient sa mga amo kara nga messages. Gapanginit gid ako kon makabasa kang *some text missing*.

Photo by Pixabay on Pexels.com

Kapin pa gid tëlad nga sa lupa ako. Kabuhay mag-abot kang “Linked: 2/2” halin sa langit. Indi ko maman-an kon si Gabriel ukon si Azrael ang may bilin kang Angel’s Breath. Kaisa gid lang, kon JHVH ang nagaagwa sa akën nga inbox, ginapanas ko dayon. Gani masami indi ko mahangëpan ang mga mensahe Na. Indi ako makareply. Kon gakatabo ra, kaharadlëk nga miscall ang madangtan ko – pareho kagab-i. Pero asta miscall lang man Tana, indi Na man masarangan nga maginasto para kanakën.

Lowbatt gid lang ako tëlad ay. Piste si Ama sa cell use ko.

Kon patyën ko man, indi ako mapahimtang. Kapin pa gid kon makakita ako kang iban nga nagagamit kang mga telepono nanda. Nagaparangatël ang akën mga alima nga daw may kaugalingën nga utak, ginabëël ang cellphone ko. Kag gakapiritan ako nga basahën ang mga text ni Ama nga indi ko gusto makit-an, tëngëd sa atraso Na.

Mayad lang, sa eroplano, tanan ginadumili-an ang paggamit kang cellphone. Nakapatay kag nakatago ang akën, nakapatay kag nakatago ang sa iban. May kabangdanan ako kon indi magreply, kag wara ti panulay nga magatugro ka kaugalingën nga kabuhi sa akën mga alima.

Sakay ako kang Gulistan, sangka Boeing 747, Flight 666. Halina ko sa Maynila, paadto sa Cebu. Sa bandang tënga ako kang eroplano, sa kalinyada kang pakpak, saw ala nga kolum kang mga purungkuan. Nakapungko ako sa tënga kang darwa ka Bombay, si Saladin kag Gibreel. Nakipagkilala ako kananda, nakipag-istorya, pero wara magbuhay – mabaho abi ako. Kuwarenta ka adlaw rën ako nga wara makaparigos.

Si Gibreel, artista, nagturog kag nagadaramgo sa purungkuan sa aisle. Si Saladin nagalingling sa bintana kag nagapractice para sa ana nga advertising stint sa Cebu.

Ako? Nagabasa kang clippings nahanëngëd kay Ruben Ecleo Jr.

Para sa iban sugo tana. Kampon kang Ama, kag kang Anak, kag kang Espiritu Santo. Pero sa tëlad napreso, tëngëd sa kon ano-ano nga katuntohan. Kay man ginpatay na kuno ang ana nga asawa para sa insurance nga ana mabëël. Kay man kuno adik. Ginadalahig pa sa trahedya nga pagpangmassacre kang pamilya Bacolod sa Cebu.

Nagpanaog ako sa lupa para lang maglingaw-lingaw, para malipatan ang mga kaharadlëk nga natukiban ko sa langit. Pero gintaw-an ako kang misyon ni Ruben. Adtunan ko tana. Matugro kang assurance, kang kakësëg. Pabaskëgën mo ang imo dëghan. Magtuo!

Ikaw–ginbugayan? 

Pero sin-o rën gid man bala ang ginbugayan sa mga tini-on nga dya? Sigurado nga bëkën ti ako. Kag para sa karakëën, bëkën ti si Ruben. Sa anda nga kolum, pareho nga si Randy David kag si Mon Tulfo ang nagkomento parte sa itsura kang lider kang Philippine Benevolent Missionary Association. Man-an ko gid ang istura nga to, memorized kada linya. Sin-o man abi ang manëmdëm nga santo ang sangka tawo nga kalbo kag nagapanglisik ang mga mata?

 “A black man can steal your radio, but he can’t be your savior,” hambal gani sa pelikula nga Dogma.

Gaparapit kanakën ang stewardess, may dara nga pagkaën kag iremnën. Ribusol ang babaye, maunod – nadëmdëman ko si Maria. Gintagya kang stewardess ang mal-am nga lalaki nga nagapungko sa atubang ko: tubig, tsaa ukon kape?

“So tell me what you want, what you really, really want,” hambal kang stewardess. Naga ang mga Pilipino, Ingles nga Ingles?

Nagsabat ang mal-am nga lalaki: “Gusto ko it tinapay ag gusto ko it kape. Tanan to akon nga gusto ay sundon ninyo.”

Aaa—amo gali. Bisaya ang lalaki. Naghangdë ang stewardess, nag-intindihanay sanda. Ako indi ko maman-an kon ano ang sabat kang mal-am nga lalaki. Gani nga nahadlëkan ako sa trip ko nga dya paadto sa Cebu. Indi ako kamaan magCebuano.

Sa atubang ko rën ang stewardess. “So tell me what you want, what you really, really want,” hambal na.

Naisipan ko nga magpakadlaw. Trip lang, para man malingaw tana. Mahilig ako nga magpakadlaw, kapin pa gid kon sa istorya. Man-an ko nga kataraka ang kabuhi kang tawo. Maski paano, sa pamaagi kang istorya kang kutsero, may mapakadlaw ako. Kinahanglan kang tawo ang katuntohan para malipat sa pagpangabëdlay nga naagëman.

Sabat ko: “Nais kong mabuhay sa haba ng panahon.” 

Bag-o pa tana makacomeback, sangka siyagit halin sa may unahan kang eroplano ang nang-agaw kang antensyon kang tanan.

Tatlo ka maputi, blonde kag nakaAmerikana nga mga lalaki ang nagpaaggwa kang high-powered weapons. Nagapamirit nga makasëlëd ang sara sa pilot’s cockpit, samtang ang darwa tana nagabantay sa mga tawo, nagapamahëg, nagapaninggit para maghipës.

Hi-jack! Hi-jack! Gasinggitan ang mga pasahero. Ginpangsumbag sanda kang mga nakaAmerikana.

Hala, hi-jack! Basi mapareho dya sa 9/11 kang Amerika. Gusto ko gid ang pelikula nga to, kapin pa gid ang eksena nga nagsalpok ang darwa ka eroplano sa World Trade Center–pero bilang handuraw lang!

Kinahanglan ko nga makapanawag kang makabulig.

Nagduko ako. Nagfetus position. Hinay-hinay ko nga pinaagwa ang akën nga cellphone. Gin-on.

Anak ng Ama! One-bar gid lang gali dya. Pa’no ako kadya makapanawag?

Sala dya tanan ni Ama.

Gintirawan ko gihapon. Tut-tut-tut. Gintërëk ko ang darwa ka nakaAmerikana. Wara nanda ako ginasapak, iban ang ginapahëg nanda.

“If you are not with us, you are against us,” hambal kang sara. Aba, retorikang terorista!

Tut-tut-tut. 

Gamay gid lang. Ik! Hala, may ginhampas sanda nga lalaki! Mga tonto! Pero sige lang, maski naglupok ang ulo kang biktima – nahimo man tana nga smokescreen.

Tut-tut-tut. 

Halin sa atubangan nga bahin kang eroplano nagpanaw paadto sa tënga ang sangka nakaAmerikana. Mapabanyo siguro.

Tut-tut-tut. 

Diyan rën! Diyan rën!

The balance on your prepaid account is zero. If you would like to reload, please dial 22 – 

Nag-untat sa atubang ko ang sangka nakaAmerikana. Inagaw na ang akën nga cellphone kag ginhampas ang ana nga baril sa itsura ko. Ginhimo ko nga irimnën ang tubig sa ana nga lawas. Naglagapak tana sa salëg. Gintabunan ko ang uyahën ni Gubreel para makapag-oberdabakod dara dalagan paadto sa CR. Ginratrat ako kang sara pa nga nakaAmerikana.

2.

Tatlo ka bulan rën ako sa Manila kang maman-an ko ang parte kay Ruben. Nagbalandra kanakën ang June 20, 2002 nga headline kang Philippine Daily Inquirer: “Cult leader dances as lawmen close in”. Indi ako magpati. Si Ruben gid man ayhan to? Ang bati ko masami sanda mag-istoryahanay ni Ama. Close sanda.

Amo gani nga sa pagpanagëpnëp ko galain gid siguro ang ana nga bëët. Ang pamatyagan na siguro gin-abandona tana, gintonto. Eli! Eli! Lama Sabachthani? Man-an ko ang baratyagën nga to. Amo ra nga nagdesisyon ako nga mag-adto sa Cebu para buhiën ang basi nagapanghina nga pagtuo.

Ang kaso may problema–darwa ka bulan rën nga wara ako ti kwarta.

Pag-abot ko sa lupa matawag ako nga manggaranën. May dara ako nga traynta ka bilog nga bulawan. Pero naurot ko rën tanan to.

Wara, wara ko gintugro sa mga imol. Wara, wara ko ginwaldas sa irimnën. Kag, maski pa hanged ang panulay tëngëd sa pagluib ni Maria, wara ko gin-ubos ang akën kwarta sa babaye. 

Gingasto ko tanan sa prepaid.

Man-an ko, man-an ko, sala. Ginaamin ko, adik ako. Kinahanglan ko manuto kang self-control. Pero ano ang mahimo ko? Manamit abi e. Ang cellphone ang imbensyon nga may pinakahanggëd nga benepisyo sa mga katawhan sunod sa TV.

Naga madasig maubos ang kwarta ko? Well, darwa ka bes ako nga nakawatan kang telepono. Syempre ang baklën nga inug-ilis kinahanglan mas manami nga model rën. (GSM, halin sa magnanakaw.) Tapos, syempre, rakë ako ti katext. Rakë ti ginagood morning, rake ti ginagood night. Sandamakmak ang ginapadarhan kang ringtones kag picture messages. Kaisa gani, kaisa man lang, nagapanawag pa ‘ko. Pero kaisa lang man. Bëkën ako ti gago para mag-uyang kang credit.

Sa importante ko dya ginagamit. Sa gameshows.

Hëëd, sa gameshows. Pirmi ako nagaturutiraw nga mangin text partner sa GAME K N B? Todo man ang pag-intra ko sa I M GME kang Channel 9, pati man sa SMART K N B? kang Channel 2 kag READY, TXT, GO! Kang Channel 7.

Wara pa man ako nakadaëg, pero malay mo, sarang adlaw. Maabot gid ra. Basta maghëlat lang ikaw. Amo man ra ang ginatudlo sa Bibliya, di bala?

E garing lang, kang kinahanglan ko rën mag-adto sa Cebu, olats rën ‘ko. Naisip ko nga mag-ubra, may training man ako bilang karpintero kag mangingisda. Pero wara ti job opportunities.

Nagtërëk-tërëk ako sa palibot, kag akën napanagënëpnëpan nga bëkën lang ti ako ang wara ti paraadtunan. 

Over bala? Pero indi. Daad kon ako lang ang indi makabëël kang ubra. Pwede ako mahusgaran nga tamad kon mag-amo kara. Pero, sa urihi nga report sa diyaryo, apat nga milyon ang unemployed sa bigo nga nasyon nga dya. Kon sayuron, ang bilog nga makinarya kang paghimo kang ubra wasaag rën.

Kag kon indi pa insakto nga pagpamatuod nga bëkën lang ako nagapang-okray, dya pa gid: traynta’y dos ka milyon sa otsenta ka milyon nga Pilipino ang nagakabuhi nga below poverty line. Imagine, living on less than 38 pesos a day! Indi pa ra gani kaigo nga pambakal kang sangka Happy Meal!

Tëngëd sa kabulukan nga dya, nagsëlëd gid lang ako sa flesh trade. Indi man ti malain ang kita, lima ka gatos ang charge ko. Ako ang kaugalingën ko nga bugaw, gani wara ako ti katënga. Diyan lang sa Malate. Maappeal ako, man ay itëm. Abi kang mga customer, bahël ang pitoy. Pero man-an mo man, kon itëm ikaw ang assumption enormous ang member mo. E ang prejudiced kara ayhan! Mayad lang I don’t disappoint.

Sa sëlëd ka traynta ka gab-i nakasëpët ako ti insakto para sa akën nga tiket paadto sa Cebu, plus pocket money! I was all set, planado tanan. Nagbakal pa gani ako kang pira ka kahon nga condom. Nalantaw ko abi sa sangka episode kang “Mission X” nga rake ang putahan sa Cebu.

Pero sa ikatraynta nga gab-i ko nga pagpamaligya kang akën lawas, urihi nga gab-i ko dapat sa Manila (one for the road kuno abi), nakilal-an ko si Satan. 

Satan, sulo kang akën kabuhi, kalayo kang akën nga singit. Ang akën nga sala, ang akën nga kalag. Sa-tan: ang punta kang dila ko nagatikang darwa ka bes para tapikën ang akën mga unto. Sa. Tan. 

Tana si Sa, simple nga Sa, sa aga full erection eleven inches wara ti intoanay. Tana si Sat kon nakaslacks. Tana si Shane kon nakaskirt. Tana si Boss Lucy sa work. Tana si Natasia sa ledger ni Chavit. Pero sa akën nga mga braso tana pirmi si Satan. Amo ko tana kara nakilal-an: nagatindëg kami kang mga abyan ko nga sanday Julio kag Roberto sa kanto kang Avenida, nagaistoryahanay, chewing gum, kang may kanami nga kotse nga nagdëlëg sa atubang namën. Nagpanaog ang bintana kag nagpanaog ang bag-ang ko–kaanggid ni Richard Gere!

“Hello girl it’s been a while,” opening na, kag daw kilalhanay rën kami.

Rentahan na kuno ako–take note specific ako–for 6 (6, 6!) whole days! Madis-ayri dapat ako, indi ko man kinahanglan kang kwarta, kaso nagadali ako nga maadtunan si Ruben. Ang latest nga balita amo nga may nagtiraw nga bun-on tana gamit ang sangka toothbrush, kag nagakalangkag ako. 

Pero may darwa nga ginhambal si Richard Gere (wara ko pa naman-an kato nga Satan gali ang pangaran na) nga nagtandëg kang akën baratyagën: “Kailangan ko’y ikaw, dito sa buhay ko.” Kag: “Dadalhin kita sa ‘king palasyo.” 

Sabat ko, “Shut up, shut up. You had me at hello, you had me at hello.”

Agyan na kuno ako same time, same kanto, sa masunod nga gab-i. Naghangdë man ako. Nagburhot pahalin ang ana nga kotse.

Asta tëlad langhap ko man gihapon ang aso kang ana nga tambutso.

Nag-uli ako pagkatapos kato, ginbayaan ko sanday Julio kag Roberto. Reklamo nanda, traidor kuno ako. Bahala tinyo sa kabuhi n’yo, sa isip ko. Gab-i kang Lunes to. Lunes ko tana nakilala.

Martes kang kami liwat nagkit-anay. Nagdown tana para sa renta.

Miyerkules nagtapat tana kang ana paghigugma. Itsura ko daw busabos nagsëlëd ako sa Rapunzel, sangka chich nga baraklan kang bayo. Gintaboy ako kang mga saleslady. Amo kara sa Pilipinas, kon indi ikaw manggaranën etsa-puwera ikaw. 

Huwebes ginhigugma ko man tana. Nagbalik ako sa Rapunzel, imaw ko rën tana. Ginpang-away na ang mga saleslady. Tapos nagbakal kami kang bayo (ang pinakamahal!) – ridto man.

Biyernes buta kami kang paghigugmaanay. Gin-imaw na ako sa sangka power dinner. Kaimaw namën magkaën ang magtatay nga nagapanag-iya kang kompanya nga ihohostile take-over na. Kahërëya indi ako kamaan kon diin nga kutsara kag tinidor ang gamitën ko para sa escargot! (Sin-o man ab inga leche ang nagpauso kang utensils nga pwede man mag-alima?) Gintuduluan ako kang mga imaw namën. Pagkatapos ko magkaën kang pira ka bandehado ginyaguta sand ani Satan kag naghalin kami sa restaurant. Wara kami nagbayad kang share namën sa bill.

Sabado gin-rape ako kang abyan ni Satan, sangka kalbo nga batchoy kaanggid ni George sa Seinfeld. Nadakpan kami ni Satan. Nag-ëgët tana kay kalbo nga batchoy. Bilang parusa ang abyan nga dya rën ang kumupleto kang pagpanukot ko kay Satan.

Kag paglambot kang Dominggo, nagainuran sa bilog nga kalibutan, ginbayaan ako kang palangga ko.

Nadëmdëman ko pa ang urihi namën nga istoryahanay, sa may entrance kami kang Fontain Blue: 

“Will I ever see you again?” pamangkot ko.

 “What does your heart tell you?” sabat na. 

“Turn and walk away, that’s what I should do. My head says go and find the door, my heart says I love you.” 

Nagburhot pahalin ang kotse na. Asta tëlad masimhutan ko man gihapon ang kahamot kang ana nga tambutso. 

“Shane,” hibi ko. “Shane! Come back!” Pero wara na rën ako mabati-an.

3.

May nagatay-ëg sa akën nga ulo. Ginmukra ko ang akën mga mata. May babaye nga nagaparapit kang tasa sa akën nga bibig. Nagbahël ang mga buho kang akën nga irong. Kanaryo ang duag kang sa sëlëd kang baso, kag kakaiba ang dapëg na kadya – dapëg drugstore! Ginhimuratan ko nga magbato, pero wara ako makadis-ayri, nabatyagan ko ang paglab-ok kang likido. Nahilo ako, nagparaminhëd. Nag-iba ang paghangëp ko kang akën palibot. Indi ko rën sigurado ko nano ang mga nagsunod nga natabo. 

Nagabatang kami sa sangka four-post bed. Sa idalëm ako kang kapay. Nakapatong tana kanakën. 

Ginpamangkot ko ang babaye: “Diin rën bala ako? Kay sin-o dya nga kama?” Pira ka bes rën bala ako nga nabugtawan sa iban nga kwarto?

Nabuhinan ang akën pagkabalaka sa sabat na: “Mon ami, ne vous permettez jamais que de folies, qui vous feront grand plaisir.” 

Bisaya tana – kon sayuron sa Cebu ako! Sa idalëm kang kapay ginkapa ko ang akën nga singit. Salamat sa Ama! Ridyan ang cellphone ko! Ginpaagwa ko dya – nag-igpaw ang babaye. Nagasinggitan! 

Wara ti labët, gin-on ko ang akën nga cell kag natalupangdan ko kon ang ang natabo kanakën. Alas tres kang hapon ti Biyernes kang mapatay ako. Kasanagën ti Dominggo kang nabanhaw ako. 

Nagtindëg ako. Naman-an ko nga wara ako ti bayo. Nagtodo rën gid ang pagsiyagit kang babaye. 

Gintërëk ko tana. Gwapa. Nakapigtail ang ana medyo malabëg nga buhok. Naka-retainer. Malabëg ang baba. Itsura na daw buwaya. Nagparapit ako. Nagtararamos ang mga luha sa ana mga singkit nga mata. 

Nagparayë ako, gingamit ang kapay bilang robe. Nag-untat ang ana nga pagpanangis. Nagduko gid lang tana. Pisngo. Pisngo. 

Mamangkot daad ako kang hinali lang nagbukas ang gawang kag sangka solterito ang nagahangës magsëlëd. May dara dya nga isda kag tinapay.

Nagtërëkanay kami. 

Kasexy kana. 

“Mamay?” pamangkot kang solterito. Kang wara magsabat ang babaye nagdalagan paadto kana ang lalaki. Nabëy-an kang lalaki ang isda kag tinapay. Madasig ko nga ginpurot ang mga dya. Wara pa ti five minutes. Ginsubo ko ang tinapay. Ang isda wara. Uga gali. Ang mga Pilipino mahilig sa uga, ano abi kay wara ti iban nga makaën. Pampamag-an-bëët nanda nga hambalën nga manumit ra, pero man-an ko bëkën ti matuod. Dapëg pa lang, itsura pa lang kaharadlëkan rën ang uga. Simbolo dya kang kaimolon. Mananam suno sa mga Pilipino. Hmp. Ginabulag lang nanda ang anda kaugalingën para indi madëmdëman ang anda nga kagëtëm.

Nagkëp-anay ang darwa. Kahirisa. May ginhani ang babaye sa solterito. Nag-atubang ang 

lalaki kanakën, nagasiyagit: 

“…bababodalgharaghtarkaammcinharerolnnlkoennbronntonnerronntuonnthunntrovarrho unawnskawntoohoohoordenenthurnuk!” 

Nagpaagwa tana kang baril. Nahadlëk ako. Kinahanglan ko kang inugbalabag. Ginparakë ko ang uga–ginbuta ko ang bilog nga kwarto. Dara dalagan paagwa sa gawang. Pasalamat sanda kanakën, pira ka tuig sanda nga manginaën kang anda paborito nga putahe. 

Dalagan lang ako nga dalagan, nga daw si Forrest Gump. Naman-an ko nga sa squatters area gali ako. Nahangyësan ako sa mga nakita ko nga barong-barong, mga bata kang mal-an nga nagaubra kag nagaparigos sa karsada, estero sa tënga kang kalye, riles kang tren. May dyan gali nga skwakwa sa Cebu? 

Pira ka bes ako tiki-an lang magdëlëg para maglantaw kang pag-away kang mga mag-asawa. Pero gin-agwanta ko kay man mabatyagan ko si solterito sa akën nga likod. Nagalagas, nagahagod. 

Dalagan lang ako nga dalagan. Nag-untat lang ako kang makalambot ako sa bukana kang squatters. Nagpungko ako sa sangka bench kang sari-sari store kag nakipag-inuman sa darwa ka lalaki nga nakilala ko bilang Impen kag Igor. Mabëët sanda, wara nanda ginsapak ang kakaiba nga outfit ko. Ako lang garing ang ginpabayad nanda sa gin. Ok lang man to. Sa Jerusalem ako man ang pirmi nga taya kon may imnanay. Ginebra na!

Nagbuhay ang istoryahanay. Nahëbëg sanday Impen. Nanotaran ko nga itëm man tana pareho ko. Nanotaran ko man nga bahël ang sign board nga nakabalndra sa entrance kang bilding sa atubang kang sari-sari store: “University of the Philippines”. May UP man gali sa Cebu? Bag-o siguro? Pero naga daw ruins rën ang mga bilding? 

Naglibot ang akën nga ulo, nagginhawa ako ti madalëm para mahigop ang akën nga palibot. Nakit-an ko ang gin, nasimhutan ko ang gin, natirawan ko ang gin. Gintapik ako ni Impen sa braso. May inug-istorya kuno tana. Medyo indi ko mahangëpan kay man Cebuano ang gamit na nga hambal. Pero napangsugpon-sugpon ko man. 

Amo dya ang istorya ni Impen: sangka mal-am sa bukid ang nagbuno kang manggaran nga may lupa. Nagbuno, as in tabak ang gingamit. Pa’no, ang PML ginbëël ang ginapangumahan nga lupa kang mal-am. Ti kay amo gid lang to ang ginapanag-iyahan kang mal-am, gani nagbun-anay. Napreso ang mal-am. Ang bata kang mal-am, Diego Saling ang pangaran, ginreyp kang PML. 

Medyo may karadlawan nga elements ang istorya ni Impen, pero daad war ana ginbëtangan kang bullshit parte sa mga isyu nga panlipunan. Sa tiempo nga dya kang globalisasyon sin-o magkagusto nga maistoryahan ang nahanëngëd sa mga imol kag sa kaimolon? Panëmdëmën kang audience mo, masëbë rën gani ang kabuhi idëkdëk mo gid sa itsura namën? 

Pero wara pa gali matapos, may sequel pa! Napatay si Diego Saling, pero nakapamata pa tana anay. Nag-adto ang bata, si Yna, sa sangka imol nga pamilya, pamilya ni Impen. Ti dapat manggaranën si Yna, bata tana kang PML! Naghanggëd tana nga imol, gani matinlo ang ana nga tagipusuon maski pa gwapa tana kag sexy. Gin-api tana kang mahadera nga saragudon kang PML, pero naman-an na man nga bata tana kang PML, gani nagmanggaranën tana. Nasadyahan gid si Impen, sa urihi may mabulig kana nga makatibawas sa ana nga kaimolon. Close sand ani Yna, ‘Manong Impen’ pa ang tawag kana kadya. Ang kaso, anak ng ama, nagkaamnesia ang babaye nga matinlo ti tagipusuon! 

“…stat rosa pristina nominee, nomina nuda tenemus,” pagtapos ni Impen. 

Maragkët rën ang hapulas kang adlaw kang nakalambot kami sa ending. Rakë pa daad ti istorya nga anggid kay Yna ang inugshare ni Impen, rake gali nga pang-abuso ang napang-ubra kang mga PLM sa kaumahan. Pero kinahanglan rën nanda nga mag-ubra ni Igor. Naghimës sanda paadto sa bomba para magsag-ëb, kag ako tana nanawag kang taxi para darhën ako sa presohan kon diin si Ruben. 

Anggid kay Robert Deniro ang drayber kang nasakyan ko. Paraistorya tana. Sa umpisa bilog nga atensyon ang gintugro ko. 

“Naligo na sa iyang kaugalinong dugo?” wakal na.

Naghangdë lang ako. 

Nagpadayon tana sa pagwinakal. Kadlaw tana, kadlaw ako. Sniff-sob tana, ginhapulas ko ang ana nga abaga. Nagsinggit tana nga nagaëgët, namuyayaw ako in Aramaic. 

Engrossed nga engrossed rën daana ko sa istorya kang drayber kang magtext si Ama. As usual, linked! Amo dya ang una nga bahin: 

“Linked: ½ Gsus wag k ng 2muloy.my mali ang napuntahn mong lugar.ur not n cb *some text missing*” 

Amo dya ang ginbasa ko pa. Ang pangarwa, nga ten minutes later kang mag-abot, ginpanas ko na lang dayon. Nagapanginit gid, ginpatay ko ang cellphone ko.

Nagaëgët gid ako. Impertenenteng Ama! Kag maski kistra, maski kistra wara lang man Tana nagsorry! Tana dya ang may atraso abi mo kon ordinary lang ang tanan. Fumefeyk nga ok lang kami samtang man-an Na nga nahurt Na ‘ko. 

Nanotisyaran siguro kang drayber ang mood swing ko tëngëd naghipës tana. 

Kanugon, gusto ko pa man daad nga pamati-an ang limëg na. Parte sa lipunan kag rebolusyong Pilipino ang ana mga anekdota. Pero amo lang to, wara rën. Umiskor rëman abi ang dakila ko nga Ama.

Pira ka minuto pa kag nanaog man ako. Gintugruan ko kang bahël nga tip ang drayber, nag-enjoy man abi ako sa ana mga istorya, maski pa nga bitin. 

Medyo good mood rën daad liwat ako tëngëd rapit ko gid lang makita si Ruben. Garing nagsakit ang ulo ko tëngëd sa bagay nga nagbalandra kanakën. “Davao Penal Colony” hambal kang karatula. 

Ti pa’no nga “Davao Penal Colony” kay sa Cebu ako? Nagkabalaka ako. Basi amo dya ang ginahambal ni Ama kaina sa text. Hala, kahërëya. Itsura ko daw hangag. Luwas sa tanan indi ko gusto nga gakahëy-an ako. Kon kinahanglan mabinutig ako sa istorya para lang matago ang kamango-an nga akën inubra, 

Nag-adto ako sa may entrance, gintërëk ako ti limnan kang guard. Wara ko tana anay ginsapak. DavaopenalcolobysaCebu, davaopenalcolonysacebu, pa’no natabo ra? Nagconcentrate ako. Gin-agwanta ko nga indi magpangamuyo. 

Kag nag-abot ang epiphany bëkën ti halin sa langit kundi sa kaugalingën ko. Sa may Davao Penal Colony ako – kang Cebu! Daw sa Murphy, New York kag Annapolis lang dya: mga karsada sa Cubao. Ukon indi gani sa Panay Avenue kang Quezon City. 

Nagginhawa ako ti madalëm. Nagpasalamat sa akën kaugalingën. Tuman gid nga wara takën nagapangbaya sa kon diin-diin lang. Pirmi ko nga ginaagubayan ako. 

Ang sangka problema gid lang amo ang pagsëlëd sa presohan. Gintinguhaan ko ang sangsa pinakaobvious nga pamaagi: nagdiretso ang paadto sa gawang. Ginpënggan ako kang guard. 

“Man wird die Menge nicht eher zum Hosianna-rufen bringen, bis man auf Esel in die Stadt einreitet,” nagamërëgët na nga hambal, dëngan tiklod kanakën parayë. Kang nagtikang ako parapet liwat, nagpaaggwa tana kang baril. Naghalin ako. Kang mga pira ka metro rën ang karayëën ko kana pinakyu ko tana. Dëngan dalagan. Wara rën nanglagas ang iyot. 

Halin sa likod ka poste kang Meralco ginlantaw ko ang entrance kang Davao Penal Colony. Kinahanglan ko nga makasëlëd. Basi magbalhin ang pagtuo ni Ruben. Kinahanglan ko nga makahimo kang pamaagi, sa mas madasig nga tini-on.

Alas dose y media ako nag-umpisa nga maghëlat kang tiempo. 

Alas dos: wara man gihapon ti nagakatabo. Alas dos y media: minarkahan kang sangka pitbull ang poste kang Meralco bilang teritoryo. Pati ako gin-ihian kang sapat. 

Alas tres: three o’clock habit. 

Alas kwatro: pira ka puta ang nagparapit kanakën pero gindis-ayrihan ko sanda. 

Alas sais: halin sa sangka motel, pabalik ako sa poste kang Meralco kang makabati ako kang ugong kang kampana. Manami ang pamatyag ko. Naman-an ko nga ginagamit pa gali ang mga simbahan sa Cebu. 

Alas otso rën kang makit-an ko ang akën nga ginasagap. May van nga nagdëlëg sa entrance kang presohan. Halin sa van nga dya nagpanaog ang tatlo ka lalaki. Puro sanda tanan nakaabito. Mga pari! Ridto sanda laban-laban para istoryahun ang mga Cebuano nga preso, mapakumpisar, mamisa, magpangayo kang koleksyon. Gintaw-an nanda ako kang ideya. 

Dali-dali ako nga nagsagap kang simbahan. Pagkasëlëd ko sa sara namangkot ako dayon sa sangka buktot nga sakristan. Gindara na ako sa pari. Ginsumbag ko ang pari, sangka singkit kag chubby nga mal-am, kag ginkawat ko ang costume na. Ok lang man ra kay man-an ko nga sinner tana. 

Alas nuebe: may kaimaw nga bangirit, harëk sa alima kag good evening, pinasëlëd ako kang guard nga kaina lang gusto ako barilën kang pasëlëd ako sa Davao Penal Colony. Iba gid tana ang pagtratar kanimo kang tawo kon nakaabito ikaw. Samtang kon kapay ang suksok mo, maski sampudyot nga pagtaha indi ka gid mataw-an. Paano pa ayhan kon wara ka rën gid ti masuksok. 

Pero indi ko anay pagsapakën ang mga kalain kang bëët ko sa kalibutan. Dumiretso ako kag gin-umpisahan nga sagapën si Ruben. Ginalugad ko ang preso, dya nga lugar kang disiplina kag parusa. 

Makaluluoy ang mga preso sa Davao Penal Colony. Malala pa sa nangin presohan ko sa Jerusalem. Sangka gatos ang nagadëkdëkanay sa sëlëd kang presohan nga mayad lang sa kinse ka tawo. Nanotisyaran ko man nga halos tanan kananda may sakit: tb, pigsa, sore eyes, herpes, rheumatic heart disease, rectal cirrhosis. Wara ti nagaparigos kananda, kag indi makalambot sa tënga ang makapamus-on ti mahilway. Kag maskin pa nga ginatinguhaan nanda nga itago kanakën, nakit-an ko gihapon ang mga preso nga minor de edad, ginamasahe ang mga mal-am. Hay, makaluluoy nga mga kabataan nga pag-asa kang bayan – mga babaye pa man abi. 

Nag-untat ako anay sa pagsagap kay Ruben. Ginbuligan ko anay ang mga nagakinahanglan. Pira ka mga mayt ketong ang ginpaayad ko. Ginbuhi ko ang bag-o lang napatay nga gintubo tëngëd sa rumble. Nagparakë man ako kang hopia nga indi mabakal kay may amag dyan sa kilid. Pero indi ko masarangan nga sagëpën tanan. Ano abi mahimo kang nagasaranhën lang, maski pa Anak tana kang Ama? Ang kinahanglan ko mga kaimaw. 

Gin-on ko ang akën nga cell para itext sanday Pedro. Pero wara pa ako makasend sandamukal rën ang text ni Ama nga nag-abot sa inbox. Buta dayon, ti 6210 ang cell ko! Gintago ko gid lang ang akën nga telepono. Kairinit gid tana si Ama. 

Ginsagap ko na lang liwat si Ruben.

Sa pinakataas nga floor, sa pinakapunta nga selda, sa pinakamabaho kag madëlëm nga lugar ko tana nakit-an. Gasaranhën, nagapungko. May ginakaptan nga baril sa Nawala nga alima, kag sa tuo – cellphone. Nagparangatël ang mga tudlo ko. 

Nagsëlëd tana sa ana nga selda. Nagtindëg tana. Nagapanglisik ang mga mata, nagahining ang ulo nga wara ti buhok. Ruben, bungad ko. Ruben, pira ka bes ko rën dya nga pinraktis: 

Indi ikaw matingala sa costume ko. Man-an ko nga indi ti paratihën ang mga pari. Ruben ako dya, si Jesus. Ridya ako para hambalën kanimo nga indi ko ikaw pagkalipatan. Indi ko ikaw pagpabayaan. Malab-ot gid ra, ang kahimayaan. Basta maghëlat lang ikaw. Man-an ko nga ang panërëk kanimo kang karak-an sa imo nga PBMA sangka kulto. Kay man weird kuno ang mga tawo nga nagapati sa liwat nga pagbalik ko sa lupa mangin anda ang manggad kang Dinagat Island. Kulto rën ra bala? Kulto rën ra bala basta may mga Latin inscriptions ang mga gamit? Kulto rën ra bala basta nagapati sa mga milagro? Kulto rën ra bala basta lain ang pagtuo? Ti ang members gani kang Simbahan ni Jesus, nagapati nga malëpad ang anda mga iglesia sa second coming – may nagatawag bala kananda nga “cultists”? Ang mga Katoliko nagapati sa transubstantiation – may nagatawag bala kananda nga “cultists”? Ang mga Kristiyano nagapati nga birhen si Maria kang magbata – may nagatawag bala kananda nga “cultists”? Wara kay man gamhanan sanda. Ang kalibutan nga dya Ruben para sa mga gamhanan. Pero ridya ako Ruben. Ako ay nagbalik at muli kang nasilayan. And now, let the weak say “I am strong”, let the poor say “I am rich”. Let there be light. Let there be peace on earth. Let us go then you and I – 

Nasiplatan ko nga nakakëdëg ang wala nga alima na. Nagaëgtëm tana nga nagatërëk kanakën. Nagkëdëg man ang tuo nga alim ana. 

“Bakit ngayon ka lang, dumating sa buhay ko?” kanta kang cellphone na. Nagsabat tana dayon. Himala, ginaistorya tana, bëkën lang ti miscall. 

“I’ll give you medicine, when your tummy aches. Build you a fire when the furnace breaks. All I want to do, is grow old with you,” kanta kang cellphone ko. Kadali ko dya nga ginpaagwa.

Ang LCD

AMA

calling…

Gintërëk ko dya. Wara ti untat ang telepono sa pagring. Amo dya ang mas hanged nga milagro, indi lang nagapamisscall si Ama. Sara dya ka pinasahi nga hitabo. Sabtën ko bala ukon indi? Pira ka ring pa. 

Tapos rën ang pag-istorya ni Ruben, wala nga alim ana gid lang ang nagakëdëg. Garing sige pa gihapon ang pagpanawag kanakën ni Ama. Sabtën ko bala?

Naga man abi indi? Basi handa rën tana nga magsorry. Garing pa’no kon sermon lang man ang itugro Na? 

Enk! Maan, lowbatt rën. 

Ginsabat ko ang phone. 

Dagundong ni Ama: “GSUS TC!D YAN C ROBEN.DAT S MANER—” Oh tae. Urihi rën. Nagwasaag ang bagul ko kag ginkaën ang akën nga utak.

4.

Buhay ko rën nga ginasuspetsahan nga gapangluib ako ni Maria. Sa umpisa ok lang man kanakën nga nagluib tana. Man-an ko nga puta tana kauna sa lupa, kag bëkën rën ti liwan kanakën ang hambalanën nga “Old habits die hard.” 

Bisan ako ang nangin masami ginahimo nga karadlawan kon may imnanay. Blind item sa mga tabloid. Pati Mama ko malain rën ang pagtërëk kanakën. Nangin masami ang pagpang-igo na parte sa pagkalalaki. Gin-agwanta ko to, kay man palangga ko si Maria. Kag sara pa tëman ka phallocentric man kang dalumat kang pagkalalaki ang ginadëën kanakën ni Mama. Nag-agi ang sinemana. 

Ok rën daad. Proud ako sa akën nga pagkamartir nga bana. Garing sangka adlaw sinermonan ako ni Mama ti kinilometro ang kalabëgën. Kakas ang tutuli, nag-uli ako para sumbagën si Maria, para indi rën tana magpatira sa iban. 

Tëman kagamo kang balay pag-abot ko. Mas nagdugang ang akën pang-init. Sa kwarto, gin-abtan ko si Maria nga nagakaturog ti mahamëëk. Ginaparamalhas kag madalëm ang pagginhawa. Wara tana ti bra kag gisi ang panty na. May dugo sa bedsheet. Nag-ëgët ako sa kaugalingën ko, kadamël kang itsura ko. Puro ako suspetsa nga dya si Maria bilog nga adlaw nagakakapoy sa sëlëd balay. 

Nag-agwa ako liwat. Ginsagap ko ang akën Ama, para makaistoryahanay lang. Nag-adto ako sa White Castle kon diin Tana nagatinir. 

Hambal kanakën kang butler-angel, busy kuno si Ama. Wara tana ti tiempo para sa visitors. Pwede ra bala, ang pagpangusisa ko, Diyos nga wara ti tiempo para sa Anak kang Tawo? Ama nga wara ti tiempo para sa Anak? Ano ang kabangdanan nga wara nagasabat ang hari kang langit? 

“H’wag mo sanang akalaing natutulog pa ang Diyos,” hambal kanakën kang butler-angel. Ginkutusan ko tana. Nagpadayon ako sa kwarto ni Ama. 

Naabtan ko Tana nga nakafetus position sa kama. Ginakëp-an na ang sangka ulunan, nagawakal (“Ah, ah, ah”), nagadrool, wara man lang ti t-shirt ukon pajama. Gintay-ëg ko ang ana abaga. 

“Hoy, bugtaw! Tion rën para magbangon ikaw,” hambal ko, dara hila kang këpë Na sa ulunan. 

Kag nagbalandra kanakën ang bra kag sangka panid nga panti ni Maria. Suksok kang akën nga Ama. 

Nagahiribiën, nagahangës ako paagwa sa White Castle. Gintamyaw ako kang bagyo. Kaagahën rën kang makabalik ako sa balay. Tëman ka basa, indi ako makasëlëd. Nadura ko ang akën nga yabi. Nangatok ako. Ginbuksan ako ni Maria. 

Pula ang ana mga mata. Ginhakës na ako. Nanangisën tana sa akën abaga. Ginpanghimuslan kuno tana ni Ama. Wara ko rën tana ginpabay-an nga magpadayon pa. Gintiklod ko tana pasëlëd sa balay, dara sara kang gawang. Ginpatay ko tana. Gintext ko si Pedro. Nagpabulig ako nga itablëg ang bangkay. Una gintirawan namën dya nga idasëk sa plastic nga itëm (ang pambasura). Kang indi magkastrang, gintënga namën ang lawas. May dara nga tigsara nga plastic, nagsakay kami ni Pedro sa ana nga Cherooke kag nag-adto sa binit suba. 

Perfect crime daad, todo cover-up, ang alibi ko kainuman ko si Pedro, ang pagaw-ën nagtakas si Maria kaimaw ang sangka lover na. 

Ang kaso may nakakita kanamën ni Pedro – bugto ni Maria. Kinahanglan ko gid lang nga ipapatay ang bilog nga pamilya ni Magdalena. Ginhambalan ako ni Mama nga magbakasyon anay sa lupa.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s