MAANYAG ANG PARAABUTON

ni U Eliserio

salin ni Arlene Moscaya

Kaadlawan kang lola ni Luis. Sa anda nga balay ginhiwat ang pagtiriripon. Ridto ang ana mga tiyo kag tiya, pati ang ana mga pakaisa. Nagakatahap si Luis sa ana mga pakaisa sanglit marayë ang kinagurang na kananda. Trese anyos rën si Luis kag ang pakaisa nga pinakamarapit ti pangidarën kana, walo ka tuig pa lang. 

 

Photo by Miguel u00c1. Padriu00f1u00e1n on Pexels.com

Amo nga imbes makisipal kananda, naglantaw na lang kang telebisyon si Luis. Nasadyahan tana sa paglantaw kang gintawag tana kang ana nga Lola. 

Nagapungko dya sa tënga kang sala, kag ginapalibutan kang ana mga kaapohan. Magluwas kay Luis. “Luis, Luis,” hambal kang ana nga Lola. “Adto ridya bala apo, indi mo gusto mamati kang akën istorya?” 

Indi daad gusto ni Luis maghalin sa atubang kang telebisyon garing kay palangga na ang ana nga Lola, nagparapit tana. Nagpungko tana kaingëd kang ana mga pakaisa, kag ginhanda ang ana kaugalingën sa pagpamati sa istorya. “Sigurado ako,” sa isip na, “pambata ang istorya. Parte rëman ra sa bao kag kuneho.”

“Pagpamati kamo,” hambal kang lola ni Luis, “ang istorya ko indi nahanëngëd sa marayë nga kaharian.  Indi man dya nahanëngëd sa mga sapat sa talunan. Ang istorya ko nahanëngëd sa paraabuton.” 

Malinëng ang tanan.  Pati si Luis, natingala, maid-id sa pagpamati.

“Kang bata pa ako…”

“Hambal mo Lola parte sa paraabuton,” hambal ni Luis. “Ti naga…”

“Pamati apo,” hambal kang ana Lola. “Pamati. Makapamati bala ikaw?”

“Hëëd.”

“Kang bata pa ako, may nakilala ako nga lalaki. Pinasahi ang ana nga panaptën, itëm nga bayo. Pinasahi man ang ana nga buhok, malabëg, dangat sa ana nga hawak. Kag ang pinakapinasahi gid kana: indi tana kamaan magkanta.”

“Paano mo tana nakilala Lola?” pamangkot kang sangka pakaisa ni Luis.

“Sangka adlaw sa taramnanan, sa probinsya natën sa Aklan, nagapanaw ako, nagapanagëpnëp. Nakit-an ko tana sa may sapa, nagainëm, nagatararagay ana nga balhas, pwerte tana ka kapoy. Tëman tana kaniwang amo nga gin-agda ko tana nga makaën. Ang dara ko ibos. Gin-ubos na dayon, sangka angkab na lang nga sa pagkalabëg-labëg kang dara ko nga ibos!”

“Dalok-dalok ba, daw si Tito Borgy!” hambal ni Luis.

Nagkadlaw ang anda nga Lola. “Hëëd, daw si Borgy. Kang matapos kaën ang lalaki nga to, nag-istoryahanay kami sa dalëm kang kahoy. Kag ridto ko naman-an kon diin tana naghalin, kag kon ano ang ana nga tinutuyo.”

“Diin tana naghalin?”

“Ano man timo man?” pamangkot kang lola ni Luis, dara kadlaw. “Wara ikaw pagpamati? Halin gani tana sa paraabuton. Ang dapat ninyo nga ipamangkot, ano ang ana nga tinutuyo?”

Dërërëngan ang mga magpakaisa: “Ano ang ana nga tinutuyo?”

Naghipës ti buhay ang anda nga Lola. “Pira ka siglo rën ang nag-agi, hambal kanakën kang lalaki. May maabot nga gera, tapos, may madaëg nga diktador. Tëman ka pintas kang diktador nga dya, gani sa Pilipinas sa paraabuton, ginadikta sa mga katawhan kon ano ang nagakadapat nanda nga gërët ka buhok.”

“Amo ra, Lola?” Derërëngan nanda nga pamangkot. 

“Hëëd, ginadilian ang magpagërët kang buhok. Kag kang ginpamangkot ko tana kon naga nagasuksok tana kang abito nga itëm, hambal na kanakën, sa paraabuton, ginadikta sa mga katawhan kon ano ang dapat nga isuksok!” 

“Amo ra, Lola?” Dërërëngan liwat.

“Kag man-an ninyo kon ano ang pinakakaharadlëkan sa ana nga kalibutan?”

“Ginadumili-an sanda nga magkanta?” pamangkot ni Luis.

“Insakto apo,” hambal kang ana Lola. “Sa panërëk mo, naga ayhan ginadumili-an sanda nga magkanta?”

Wara makasabat si Luis.

“May diyan ayhan kaninyo nga makasabat?” Gintërëk kang anda nga Lola ang kada sara kananda. 

Wara ti may nagsabat.

“Kamo nga mga bata ko, man-an ninyo ang sabat?”

Wara ti nagsabat.

“Borgy?” 

“Wara ako kamaan Nay.” 

Nagyëhëm ang Lola ni Luis. “Pagkatapos kang gera, nangin gamhanan ang diktador. 

Ugaring marakë ang nagapalangga sa kahilwayan, kag marakë ang nagbato kana. Tëngëd kontrolado kang diktador ang mga diyaryo, telebisyo kag radyo, kinahanglan nga magsagap ang mga nagapamatok kana kang iban nga pamaagi para ipalapnag ang anda mga ideya. Kag ang ginpili nanda nga pamaagi? Kanta. Kada sara nga nagapamatok sa diktador, may kanta nga napagkit sa ana nga isip. Kag sa kada pagkirit-anay nanda, nagakantahanay sanda.”

“Dali lang gid, Lola,” hambal ni Luis. “Kon ang mga nagapamatok sa diktador kamaan magkanta, naga tana, indi kamaan? Wara bala tana nagapamatok sa diktador?”

“Nagduko ang ana nga Lola. “Apo, ang istorya kanakën kang lalaki nahanëngëd sa natabo kang bag-o pa lang tana ginbën-ag. Wara na rën maabtan ang tiempo nga may nagapamatok pa sa diktador. Wara na rën maabtan ang tiempo nga may makamaan pa magkanta. Sa ana nga ginhalinan, wara rën ti kanta.”

“Wara rën ti kanta?” pamangkot kang sangka pakaisa ni Luis.

“Wara rën ti kanta.” Nag-ëlëng-ëlëng ang anda nga Lola. “Gani kamo, mga apo, ginakahadlëkan ako. Maabot ang adlaw nga diktahan kita kon ano nga gunting ang nagakadapat. Kon ano ang atën nga mga panaptën. Kag madura ang mga kanta.” Nag-ubo ang anda nga Lola. “O sige, mga apo. Balik rën kamo sa inyo nga pagsipal. Salamat gid sa inyo nga pagpamati. Salamat kay ridya kamo tanan sa akën paghiwat kang akën kaadlawan.”

Nagtirindëg rën ang mga pakaisa ni Luis. Tana gid lang ang nagtinir sa salëg. Manughalin rëman daad ang ana nga Lola kang ginpamangkot na dya. “Lola, ano ang pangaran katong lalaki?”

“Jorge, apo. Jorge.”

“Amo ra, Lola? Ti di bala… Jorge man ang pangaran ni Lolo?”

Nagpangiray lang ang Lola ni Luis. Ginbilin na tana sa sala. Nagapanëmdëm.

“O, Luis, naga daw natagban ikaw kang ispirito dyan?”

Nagbalikid si Luis para sagapën ang nagapanag-iya lang limëg. Ang ana nga Tito Borgy. “Ginapanëmdëm ko lang ang istorya ni Lola.”

“Amo gali?” Nagharakhak dya ti todo. “Indi ikaw magsagay pati sa mga istorya. Istorya lang ra, amo ra paminsarën mo.”

“Hëëd.”

“O, sige rën, lantaw rën ikaw kang telebisyon. Indi gani sipal ikaw imaw sa mga pakaisa mo.” 

Nagpanaw parayë ang Tito Borgy ni Luis. Gintërëk lang dya ni Luis, ginsigurado na nga wara rën dya nagatërëk kana. Amo to kag tana naghulag. Wara tana nag-adto sa ugsaran para magsipal kaimaw sa ana mga pakaisa. Wara man tana nag-adto sa atubang kang telebisyon. 

Ang gin-adtunan na, ang kwarto kang ana nga lolo.

Ang ana nga Lolo Jorge.

Buhay rëman kag wara makita ni Luis ang ana nga lolo. Mal-am rën gid dya, kag nagamasakit. Indi rën dya makahalin sa ana nga kwarto, tëngëd nakasab-it ang ana nga lawas kag mga braso sa dextrose kag kang kon ano-ano nga makinarya nga indi mahangpan ni Luis kon para sa ano. Basta ang man-an na, naospital ang ana nga lolo kang nagligad nga tuig. Darwa ka bulan pa lang ang nagligad kang makauli dya kag indi rën makasarang makapanaw.

Ang nanay ni Luis ang pirme nagabantay sa ana nga lolo, kag nahangyësan gid dya kang nagsëlëd si Luis sa kwarto. Gulpi dya nga nagtindëg. “Nagasipal kamo kang panaguay, ‘nak? Wara ikaw ti pakaisa nga nanago ridya. Indi pwede, ginadumili-an ang gahëd. Basi maistorbo ang lolo mo.” Ginharkan na dya sa dahi, kag gintudlo ang gawang. “Abi ridto ikaw sagap sa mga tanëm sa gwa.”

Ginpunasan ni Luis ang ana nga dahi. Mal-an rën tana, daad wara rën tana ginaharëkan kang ana nga nanay. “Wara kami nagasipal, Mama. Gusto ko lang daad lantawën si Lolo.” Gintërëk na dya. Magamay, daw monyika sa ibabaw kang kama.

Nagpungko liwat ang nanay ni Luis sa monobloc sa ingëd kang kama. Gintërëk na dya. Nagarakë rën ang mga bukay na kadya. Ginhapulas kang ana nga nanay ang alima ni Lolo Jorge. “Ikaw bala nga bata ‘kaw. Katiringala. Tatlo ka bulan rën ridya ang lolo mo tëlad lang timo nagbisita. Mayad bala daad kon wara ridya sa balay ang ana nga kwarto.”

“Darwa ka bulan pa lang, Ma.”

Nagtërëk sa dextrose ang nanay ni Luis. “Ano to?”

“Darwa ka bulan pa lang si Lolo ridya sa balay.”

Nagkadlaw ang ana nga Nanay. “Darwa ka bulan pa lang gali. Insakto ikaw. Adto ridya bala.”

Indi daad magparapit si Luis, kay man-an na rën kon ano ang himuon kang ana nga nanay. Pero nabatyagan na sa limëg kadya ang tëman nga kasëbë, gani nagparapit tana. 

Ginhakës tana kadya, ginharëkan sa pisngi. “Kaaram gid kang bata ko. Pagpasensyahan mo lang ako, ha Luis? Kaisa abi, indi ko rën maman-an kon ano nga adlaw e. Kon aga pa bala ukon gab-i rën. Palangga ko gid abi ang Lolo mo.”

“Mama…” 

“Indi ikaw magkabalaka. Indi ako maghibi.” Nagkadlaw dya liwat, ginhapulas ang pisngi ni Luis. “Indi ikaw maghalin, ha? Ridya ka lang. Imawan mo kami ni lolo mo.” Gintudlo na kadya ang sara pa nga monobloc sa pusod kang kwarto.

Ginhakwat ni Luis ang purungkuan, gindara sa ingëd kang ana nga nanay kag lolo. Malinëng sanda. Gintërëk kang nanay ni Luis ang ana nga lolo. Gintërëk man ni Luis ang ana nga nanay. Pira ka minuto ang nagligad, may nabati-an nga gahëd si Luis. Daw nagëtman nga ayam. 

“Mama?”

“Ano to, ‘nak?” Nagatërëk man dya gihapon sa dextrose.

“Nakakaën rën ikaw?”

Wara dya magsabat.

“Kaën rën ikaw anay, Ma. Ako anay mabantay kay Lolo.”

Mahinay ang pagliso kang ana nga nanay. “Ikaw gid man ra bala, Luis? Indi bala hambal mo nahadlëk ikaw sa kwarto nga dya?”

“Nagaraguok rën ang imo busong, Ma. Masarangan ko man nga bantayan si Lolo.” Gintërëk ni Luis ang ana nga palibot. “Dasig lang man ikaw magkaën, di bala?” Liwat daad nga maharëk ang ana nga nanay kay Luis, pero ginpënggan na dya. “Indi rën, Mama. Puro gid lang lipstick ang uyahën ko sa harëk ni Tita.”

“Sige, sige. Bëkën ka rën gali ti bata. Indi rën ikaw pwede nga harëkan. Indi ka man pwede magsagay lang sipal. Mabëët ikaw nga bata, Luis. Mabëët ikaw nga bata.” Nag-agwa dya.

Nagasaranhën na lang si Luis. Wara tana ti mahimo. Gintërëk na ang ana nga lolo. Mahinay ang pagsaka-panaog kang dëghan na kadya. Gintërëk na ang dextrose. Mahinay ang pagturo kang likido sa sëlëd na kadya.

Matuod gid man gali ang hambal kang ana nga nanay. Nahadlëk tana sa kwarto nga dya.

Nagtindëg tana, nagpanaw parapit sa gawang. Indi tana pwede nga magbantay sa ana nga lolo. Kinahanglan na tawgën ang ana nga nanay. Insakto ang ana nga Tito Borgy, wara daad tana nagapati sa mga istorya kang ana nga lola.

Indi man matuod nga halin sa paraabuton ang ana nga lolo.

Nagakapët rën si Luis sa doorknob kang mabati-an na ang limëg kadya. “Beatriz?Beatriz…” 

Wara ginbalikid ni Luis ang ana nga lolo. “Wara ridya si Mama, Lolo. Dali lang gid, tawgën ko tana–”

“Luis?” 

Wara napënggan ni Luis nga mag-atubang liwat sa kama. Paano naman-an kang ana nga lolo kon sin-o ang sa sëlëd kang kwarto? Maaram man tana dya mangilala kang limëg! 

“Luis?”

Nagbalik si Luis sa monobloc. Ginkaptan na ang alima kang ana nga lolo, anggid sa gin-ubra kang ana nga nanay. Mahëmëk dya, daw alima kang lapsag nanday Tito Borgy na. “Ako dya, Lolo. Dali lang gid, gapabalik rëman si Mama.”

“Luis… ang akën–”

“Apo, Lolo. Apo n’yo ako.”

“Luis…” Nag-ubo dya. “Luis… ang akën relo…”

Relo? Ginhagod kang mga mata ni Luis ang bilog nga kwarto. Wara tana ti makit-an nga relo. “Wara man ti relo, Lolo. Gusto mo, pagbalik ni Mama, lantawën ko kon ano oras rën. 

Hambalën ko kanimo.”

Nagtodo ang pag-ubo na kadya. “Relo… gamitën mo ang relo…”

“Relo Lolo?” 

“Ang paraabuton… ang paraabuton…” Sa katunog kang pag-ubo na kadya halos madagdag si Luis sa ana ginapungkuan.

“Lolo?” 

Wara dya magsabat. Nag-umpisa nga magginahëd ang mga makina.

Nagtindëg si Luis. Kinahanglan na nga tawgën ang ana nga nanay!

***

Sa balay nanday Luis ginbëtang ang haya. Wara naghibi ang nanay ni Luis. Wara man  naghibi si Luis. Hingyo kang lola ni Luis nga indi pagbuksan ang telebisyon samtang may himatayan. Nagpasugot ang nanay ni Luis. Nagpasugot man si Luis. Sa ikatlo nga adlaw kang haya kang ana nga lolo, liwat nga nakit-an ni Luis ang ana kababata nga si Marie.

Kaingëd-balay nanda kauna ang pamilya nanday Marie. Kaeskwela na dya kang sa elementarya tana, kag pirme sanda imaway sa pag-uli. Pero kang maghayskul nagsaylo sa iban nga barangay kanday Marie. Tëlad na lang liwat dya nakita.

Bëgë ang buhok kang lola ni Luis, pati man ang buhok kang ana nanay. Sa tuod lang, lalaki man ukon babaye, bëgë ang buhok kang mga paryente nanda ni Luis.

Malabëg ang buhok ni Marie. Gadangat dya sa ana nga hawak.

Nagahiwa kang sandiya si Luis kang magparapit kana si Marie. Sa anda palibot puro nagatsismisan kag nagakinadlaw ang mga tawo. Manugtimo tana kang maghambal ang daraga.

“Kumusta na, Luis Lusis?”

Napanganga si Luis. Pagkatapos magligad ang pira ka segundo, wara tana ti madëmdëman nga hambalën, gin-agda na ang kababata sa sandiya nga ana daad karan-ën.

“Sala, sala ra. Ano man timo man? Nalipatan mo rën? Dapat ang hambalën mo, ayos lang Marie Mais.”

“Marie Mais?” 

“Marie Mais. Ako.” Ginbëël na ang gin-agda nga tsitsirya ni Luis. “Sobrahan ikaw, ha? 

Sangka tuig lang kita nga wara nakakit-anay…”

Indi gihapon mahimo ni Luis nga makamitlang.

“Ay…” Nagduko si Marie. “Pasensya lang gid. Wara ko maisip. Man-an ko nga marapit gid ikaw sa lolo mo. Sige, mauna rën ‘ko.” Nagtalikod ang daraga. Nagpanaw parayë. 

Gintipon ni Luis ang ana kakësëg kag gingamit dya para maghulag ang ana nga dila. Nagsinggit tana: “Indi, bata pa ikaw.”

Naghipës ang tanan.

Nagdëlëg si Marie. Nagbalikid dya, nagapasunggarët. “Ano nga klase ka lahëg imo kara man? Ridyan ka gid lang gani.” Nagdiretso dya sa pagpanaw.

Maraye rën ang ana kababata kang makatipon liwat kang kakësëg si Luis. Ginlagas na dya. Sa ana nga pagdalagan, nabënggëan na ang ana nga Tito Borgy, nasandad tana kang ana nga nanay, kag kinahanglan na nga magdëlëg ti pira ka minuto para mamati sa sangka istorya pa gid halin sa ana nga Lola. Pero sa punta, naabtan si Marie. Sa atubang dya kang anda nga garahe. Nagatangra sa mga bituon. 

Ginkuhit ni Luis ang daraga. Wara dya magbalikid, pero nagpanambitën.

“Kahapon lang namën nama-an, man-an mo? Amo ra nga tëlad lang kami nakaadto. Kon naman-an namën dayon, una nga gab-i pa lang kang haya ginhagad ko rën si Papa.” Nag-atubang dya kana. “Nadëmdëman mo pa kang mga bata pa kita? Kang pagsik pa ang lolo mo, nga maadto kita ridya sa inyo, kag maistorya tuhoy sa iban nga planeta, tuhoy sa mga robot, tuhoy sa mga nagliligad kag sa paraabuton kag ang mga tawo nga nagapanakayën sa panahon?”

Nag-ëlëng-ëlëng si Luis.

“Ano pa gid bala ang nalipatan mo?” Nag-umpisa rën dya maghibi. “Wara ka man lang nasëbë-an.”

“Naga nagahibi ikaw? Bëkën mo man ti lolo si Lolo.”

“Kalain ka batasan mo, Luis! Tëman ka lain gid kanimo!” Nagdalagan dya pasëlëd sa garahe.

Gintërëk ni Luis ang paglibot-libot ni Marie sa anda nga Volkswagen. Ginbuksan kang babaye ang sulo sa garahe. Dayon nagpungko dya sa sangka pusod, gintakpan na ang ana uyahën. Ginpaligad anay ni Luis ang pira ka minuto. Kang masiguro na rën nga indi rën liwat magdalagan si Marie, gintangra na man ang mga bituon, dayon nagsëlëd sa garahe. Nagpungko tana sa ingëd kang daraga. Sa atubangan nanda may mga lata kang pintura, gëbaën nga bisikleta kag tëman ka rakë nga karton nga nakapatong-patong.

Gindënganan ni Luis ti madalëm nga pagginhawa ang pagpanangis ni Marie. “Ano ang pangaran kang eskwelahan mo?” pamangkot na.

“Wara ka man lang nagtext,” dëngan nga hambal na kadya. Dayon: “St. Mary’s College.” 

“Wara ako ti cellphone. Sa Paskua pa kuno ako baklan ni Mama, kon mataas ang grado ko.”

“Nahidlaw ako kanimo.”

“Itao mo kanakën ang number mo. Matext ako dayon, pangako.” Nangalot kang ulo na si

Luis. “Gusto mo bël-an ko ikaw kang sandiya?”

“Mauntat rën ako sa paghibi. Dali lang gid. Pasensyahi lang ako.”

“Nahidlaw man ako kanimo.” 

“Indi gid lang ako pagbël-i. Ridya ka lang” 

“Marie Mais?” 

“Ano to, Luis Lusis?” 

“Ginsagap ikaw kanakën kasan-o ni Lolo. Katong sa ospital pa tana.”

“Pasensya lang gid. Indi ko pa kato masarangan mag-adto liwat sa ospital. Man-an mo man siguro ang natabo kay Mama.” Sa sangka pitik, nag-untat ang pagturo kang mga luha ni Marie. 

Naghangdë gid lang si Luis. Wara man tana kamaan kon ano ang ana hambalën.

“Luis Lusis?” 

“Ano to, Marie Mais?” 

“Naga nagapangako ikaw nga matext? Sigurado ikaw nga mataas ang mga grado mo? Puro lang man pangopya kanakën ubra mo kang imaway kita sa eskwelahan.” Nag-umpisa rën dya nga magkadlaw. 

“Ano? Ikaw bala mong!” Kag tëngëd mas nagtodo ang kadlaw kang ana kababata, wara ti iban nga nahimo si Luis kundi ang itëkën si Marie.

Nagtindëg ang daraga para makalikaw sa mga tudlo ni Luis. Naglagsanay sanda palibot sa garahe.

Madasig magdalagan si Marie.

Nadagpa si Luis kag nabunggo sa mga kahon. Naglagapak tana sa lupa kag natabunan kang mga kahon.

“Lusis!” 

Wara makahambal si Luis. Natëp-an tana kang pinakamabëg-at nga kahon sa dëghan. 

Wara tana ti iban nga mahimo kundi ang iwagayway ang ana mga braso. Pero pagkaligad kang pira ka minuto, nakakas ni Marie ang mga kahon nga nagtabon kana. Nagpungko si Luis gamit ang sangka kahon bilang sarandigan. “Kakësëg kanimo ba!”

“Ano?” 

“Makësëg ikaw! Masakit bala sa dëghan ang kahon nga to. Tapos, nahakwat mo lang nga daw wara ti sëlëd.”

Nagpasurip si Marie. “Indi gani ako dyan paglahëga. Wara man to ti sëlëd ang kahon. Tëman ka mag-an mong!”

“Ti kon matuod bël-a bala, idawë kanakën!” Gintudlo ni Luis ang kahon.

Nagpawara lang si Marie kag gin-adtunan ang kahon. Madasig na dya nga nahakwat kag gindagdag sa mga batiis ni Luis.

“Araguy!” Pamatyag ni Luis daw ginpungkuan ang ana mga batiis kang ana nga Tito Borgy. Sakit ang dara kang kabug-atën kang kahon. “Araguy, bël-a ra!”

“Hay maan kanimo, Luis, puro lang ikaw pakadlaw.” Ginhakwat ni Marie ang kahon kag ginbëtang sa ingëd kang lalaki. Nagpungko man tana. “Buksi, lantawa bala, wara ti sëlëd.” 

Ginbuksan ni Luis ang kahon. Sangka bëtang lang ang sëlëd na kadya. Indi tana makapati sa ana nga nakita. “Bël-a, Marie! Bël-a!”

“Bëkën mo ako ti suruguon.” Nagpasurip si Marie.  “Hëëd rën, insakto ikaw. May sëlëd gid man ang kahon.”

“Palihog, bël-a…”

“O sige, tutal kamaan man ikaw maghingyo.” Ginpaguwa ni Marie ang sëlëd kang kahon. “Naga nagaparanglapsi ikaw aw? Ano ang kaharadlëkan sa relo?”

Bëkën ti basta-basta lang ang relo. Bulawan dya, kag anëm ang alima. Kilala ni Luis ang ana nga nakit-an. Ginakaptan ni Marie ang relo kang ana Lolo Jorge. “Pwede nga… tugro mo kanakën?”

“Ha? Daad ta kara kay imo man dya, kaninyo dya ang garahe.” Gindawë kana ni Marie ang relo. “O, bël-a.”

Gintërëk lang ni Luis ang relo sa alima ni Marie.

“Huy, ano ka man? Indi ka gani diyan magwinirdo!”

“Luis! Luis!” 

“Si Tito Borgy!” Napatindëg tana. “Itago ra, dasiga!”

Nagtindëg man si Marie. “Ano?”

“Basta!” Nabatyagan ni Luis ang matagbëng nga mga lapak kang ana nga tiyo. “Sige rën!”

“Sige rën ang ano?”

“A… kay ano…” Gintabo ka tërëk ni Luis ang mga mata kang ana nga tiyo. 

Wara tana ti maisip, pero man-an na nga kon maglikaw tana kang ana panërëk masuspetsa dya. Indi na gusto nga makit-an kang iban ang relo kang ana nga lolo. Wara na maman-an kon naga, pero man-an na nga dapat dya nga taguon! 

“O, Marie. Naga nagapungko ikaw diyan?”

“A… ano bi kay…”

Amo lang to kag ginbalikid ni Luis ang ana kababata. Nagalumpiga dya sa sara ka mga kahon. “Nagaistoryahanay lang man kami.”

“Amo gali?” Gindawë ni Tito Borgy ang ana nga alima. “Dali rën ikaw hija, ginasagap ikaw kang tatay mo.”

“A… sige. Masunod lang ako. May inughambal pa ako kay Luis.” 

Ginhimas ni Tito Borgy ang ana nga busong. “Sige, sige. Pero dasigan mo. Basi makaraan ikaw.” Naghangdë dya kay Luis kag naghalin sa garahe.

Napapungko si Luis sa mga kahon. “Mayad lang!” Dagaynay nga ginsumbag na ang braso kang abyan. “Salamat ha? Pwede ko lantawën ang relo?”

“Hala, Luis…” Nakagat kang daraga ang bibig na. “Pasensya ka lang gid…” “Marie?” 

“Napungkuan ko e…” 

“Napabatang sa mga kahon si Luis. “Ano? Hala! Basi nagëba!”

Ginhampas tana sa busong ni Marie. Nagharakhak dya. “Ikaw bala, indi ka malahëg. 

Kid-ana bala pwesto mo kag magpungko, ridya rën ang relo.” Ginpatong dya ni Marie sa ibabaw kang busong ni Luis. 

Mabëg-at dya, maramig. Nagpungko ti mayad si Luis kag ginbëtang ang relo sa ana nga palad. Ginhimas-himas na dya. Madanlëg, daw salëg nga bag-o lang ginbëtangan kang floorwax. Sa iban nga anggulo, ginasalamin kadya ang bumbilya sa garahe. Kahirilo ang sulo nga bulawan. 

“Anëm ang alima, naga?” Ginparapit ni Marie ang uyahën na sa relo. “Abaw, manami ho. Nakatago tana sa kahon, pero insakto ang ana nga oras. Tëman ka baskeg dya guro ang ana baterya. Ukon bag-ong tago lang? Naga abi sa kahon ra nakatago, Luis?”

“Kay Lolo dya. Sa lolo ko.”

“Tuod? Ti naga daw tëman ka hi-tech? Rakë pa ti mga butones. Basi bala cellphone ra. Papindot ha?”

“Indi!”

“Kadalok man kadya!” Nagtindëg si Marie, nagpagpag kang pantalon. “Ridyan ka dëlang gani!” 

Nagtindëg si Luis. “Indi, indi ‘kaw maghalin! Sorry…” Gindawë na ang relo. “Dya ay ho… Basta indi mo pag-idagdag ha? Kay Lolo ra abi.”

“Gusto ko lang man mapindot.” Ginbëël ni Marie ang relo kag ginpindot ang butones.

“O, ra ay, wara man ti natabo. Pasensya na kon gapahilabët ako. Dya ay ho, bël-a rën.”

Ginparapit kang daraga ang relo sa uyahën ni Luis. Bël-ën na rën dya daad kang mas nagbaskëg ang kasanag, daw gahalin sa relo mismo. Ginputos kang kasanag ang bilog nga garahe. Nabulag si Luis. Naduraan tana ti kabëg-atën. Nabati-an na nga nagasiyagit si Marie.

Nabati-an na man ang ana kaugalingën nga nagasiyagit. 

Nanumbalik ang ana nga panërëk. Kaingëd na si Marie, nakaptan na gihapon kadya ang relo. Nagalumpiga sanda sa lupa. Wara rën ang mga kahon. Wara rëman ang garahe. Wara rën ang balay kanday Luis. Sa anda nga palibot, nagaharagënës ang ginatos nga mga babaye kag lalaki. Tanan sanda nagadangat sa hawak ang buhok.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s